قلعه ایرج که عوام از آن به عنوان قلعه گبری یاد می کنند، بزرگ ترین قلعه نظامی خشتی جهان است که مابین شهرستان های ورامین و پیشوا ودرمجاورت روستای عسگرآباد قرار دارد و دیواره های بلند آن از دور خودنمایی می نماید .

به باور برخی ، قلعه ایرج همان دژ وارنا است که در « وندیداد » نام آن آمده ‌است .این قلعه یکی از بزرگترین قلعه های ایران به حساب می آید این قلعه به شکل مستطیل است و ساختمان آن با خشت و گل ساخته شده . قلعه ایرج یکی از قلعه های خشتی مهم جهان است که با ارتفاع ۵۰ فوت و در دوران ساسانی ساخته شده است . البته باستان شناسان به علت نبود کاوش های مورد نیاز، نظرقطعی درباره قدمت آن نداده اند.

این بنای تاریخی که بزرگترین قلعه خشت و گل دفاعی جهان به شمار می رود در سمت شمال جاده ارتباطی ورامین به پیشوا قرار گرفته و در ۴ جهت بنا، دروازه هایی به منظور فراهم ساختن امکان ورود و خروج به درون این بنای ساخته شده است .از چهار دروازه تنها دروازه اصلی که در شمال شرقی این گنجینه عظیم واقع شده هنوز پس از گذشت قرن ها پایدار باقی مانده است .در وندیداد آمده است : « اهورا مزدا گفت آفریدم قلعه ای چهار گوش با نام وارنا » . برخي کارشناسان و متخصصان تاریخی این قلعه را همان قلعه ایرج ورامین می دانند .

آثار کشف شده از این قلعه قدیمی قدمت آن را به بیش از ۳ هزار سال پیش از میلاد می رساند. ابعاد این قلعه بزرگ خشتی در حدود ۱۴۴۰ در ۱۲۸۰ متر است . امروزه از چهار دروازه آن ، تنها دروازه اصلی باقی مانده است.در ضلع شمالی ۳۴ برج ، ضلع جنوبی ۴۲ برج و بر روی اضلاع شرقی و غربی ۳۶ برج وجود داشته است .

این قلعه یک صد هکتاری به صورت مستطیل کامل بوده و از چهار دروازه جنوبی ، شمالی ، غربی و شرقی تشکیل شده که دروازه شمالی کاملا در مقابل قله دماوند قرار گرفته به طوری که اگر جنوب به آن دروازه شمالی نگاه کنید قله دماوند مانند قاب عکسی زیبا در میان دروازه شمالی خود نمایی می کند .
دیواره های این قلعه که از خشت خام و گل درست شده تا ۲۵ متر ارتفاع داشته که هم اکنون بیشترین ارتفاع این دیواره ها که بر اثر فرسایش آبی و بادی تخریب شده ۱۶ متر می باشد
ضخامت دیواره ها در برخی از مناطق قلعه بین ۱۷ تا ۲۲ متر بوده به طوری که در برخی از دیواره ها حفره هایی احداث شده بوده که ارابه های جنگی از داخل آن عبور می کرد .

در دورتا دور قلعه خندق هایی به عرض ۳۰ متر و عمق ۸ متر حفر شده بود که قلعه را از هجوم دشمنان حفظ می کرد .
در داخل قلعه قصری بوده که امروز از آن هیچ اثری باقی نمانده است .
رشته قناتی با هفت سنگ آب در این قلعه جاری است که از سرچشمه آن هنوز نیز اطلاعات دقیقی به دست نیامده است .
آجرهای به کار رفته در این قنات به دوره ساسانیان بر می گردد .

نظر مورخین به این امر است که قلعه ایرج یک دژ نظامی بوده و نظامیان در آن مستقر بوده اند گرچه مشخص نیست که چه سلسله ای و در چه تاریخی آن را بنا کرده اند ، برخی آن را مربوط به دوره کیانیان می دانند که آن را برای مقابله از حمله تورانیان احداث نموده اند .
قلعه ایرج در تاریخ یازدهم شهریور ماه سال ۸۲ با شماره ۹۸۳۵ در فهرست آثار ملی قرار گرفته است .
برای رسیدن به این قلعه پیش از رسیدن به بخش مرکزی ورامین به سمت کمربندی شمالی حرکت نمائید و پس از طی نمودن ۵ کیلومتر دیواره های عظیم این قلعه خودنمایی می نماید .

کلایس، باستان‌شناس اروپایی در مورد قلعه ایرج گفته: ابعاد داخلی شمال - جنوب قلعه ایرج ورامین 1214 متر و ابعاد شرقی - غربی آن 1150 متر است که با هیچ یک از قلعه‌های خشتی و تاریخی جهان قابل مقایسه نیست.

این قلعه مستطیلی در ابعاد 1440متر در 1280 متر ساخته شده است. مصالح به کار رفته در آن خشت و گل است و به بزرگترین قلعه خشتی و گلی دفاعی ایران معروف است.


از این قلعه بزرگ تنها حصار آن با چهار دروازه باقی مانده است. نمای بیرونی حصار در چهار طرف ۱۴۶ برج و نیم دایره ای دارد که حد فاصل هر دو برج با چهار طاق‌نما تزئین شده که این طاق‌نما در بعضی قسمت‌ها به صورت دو طبقه است.

درون دیوارهای قطور قلعه ایرج راهروهایی تعبیه شده که برجک‌های دیده‌بانی را به هم وصل می‌کرده است. ملات دیوارها از خشت و آجر است. در بیرون محوطه قلعه نیز سنگرهایی قرار دارد.

قلعه ایرج , قلعه گبری , قلعه ایرج ورامین , قلعه گبری ورامین , قلعه گبری پیشوا , قلعه ایرج پیشوا , رضا نورمحمدی , عطیه مومنی

نوشتن دیدگاه